wiadomościksięgarniaprenumeratareklamakontaktRODOpolityka prywatności
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
reklama
strona główna rss
PRENUMERATA TRADYCYJNAPRENUMERATA CYFROWA
film
Apeks skanuje zabytkowe młyny
blog
DRONY DLA GEODETY

DRONY DLA GEODETY
NAWI

NAWI
TACHIMETRY

TACHIMETRY
SKANOWANIE LASEROWE

SKANOWANIE LASEROWE
BENTLEY GEOMAGAZYN

BENTLEY GEOMAGAZYN


reklama
reklama

XV-XVII w.

- część 1 z 4 » »»


Eugeniusz Sobczyński

Pierwsze oryginalne mapy ziem polskich pojawiły się w XV w. Znany jest spór terytorialny z Krzyżakami (1421 r.), w którym strona polska dla udokumentowania swych praw przedstawiła papieżowi Marcinowi V mapę terenów spornych. Nie da się wykluczyć, że to opracowanie było rezultatem wywiadu wojskowego przeprowadzonego – być może – już w przededniu wojny z Krzyżakami w 1410 r. W zachowanym do naszych czasów kodeksie Sędziwoja z Czechła znajdują się dwie prymitywne mapki związane z wojnami z zakonem krzyżackim.

Jednak najstarszą znaną drukowaną mapą przedstawiającą ziemie polskie jest mapa kardynała niemieckiego Mikołaja z Kuzy (1401-1464). Opracowana około 1450 r., sztychowana w 1493 r., obejmowała obszar Niemiec i Polski i sięgała aż po Morze Azowskie i Zatokę Fińską. Zawierała m.in. ponad 100 nazw miejscowości na terenie Polski. W jej opracowaniu niewątpliwie brali udział Polacy, prawdopodobnie Jan Długosz.


Twórcą map mających przełomowe znaczenie w dziejach polskiej kartografii był sekretarz króla Zygmunta I Starego Bernard Wapowski (ok. 1470-1535). Opracował on wiele map, z których najważniejsze to: wielka mapa Polski i zachodniej części Litwy – Mappa Regni Poloniae ac M.Duc. Lituaniae, w skali około 1:1 000 000, wydana w 1526 r., oraz Tabula Sarmatiae w skali 1:2 900 000, popularnie zwana mapą południowej Sarmacji. Jej zachowane fragmenty obejmują tereny całej bez mała Europy Środkowej i Wschodniej, w tym większą część Półwyspów: Bałkańskiego i Krymskiego, a także północną część posiadłości tureckich w Azji Mniejszej. Zważywszy na to, że w tym czasie Polska prowadziła ożywioną działalność polityczną w południowo-wschodniej Europie (zaangażowanie w politykę dunajską znacznie wzrosło po objęciu przez Jagiellonów tronów czeskiego i węgierskiego), łatwo wyciągnąć wniosek, iż na ukierunkowanie prac kartograficznych Bernarda Wapowskiego miały wpływ cele polityczne i militarne. Duża – jak na ówczesne czasy – dokładność map każe przypuszczać, że korzystał on z punktów, których współrzędne geograficzne określano astronomicznie. Zapewniło to zachowanie właściwych odległości między miejscowościami.

Na podstawie mapy Wapowskiego Gerard Merkator opracował mapę Polonia et Silesia w skali 1:600 000. Została ona opublikowana w 1585 r. i stała się jedną z najpopularniejszych wówczas mapa.
W tym czasie ukazały się także inne dzieła kartograficzne: w 1558 r. mapa ogólna Polski Wacława Grodeckiego w skali 1:2 600 000, w 1562 r. mapa Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego wykonana przez Stanisława Porębskiego przy okazji wcielenia tych terytoriów do województwa krakowskiego, oraz w 1570 r. mapa Andrzeja Pograbskiego w skali 1:1 950 000. Posłowie polscy, wysłani w 1570 r. do Moskwy w celu prowadzenia pertraktacji pokojowych, zabrali ze sobą mapę (rękopiśmienną) pogranicza wileńsko-witebsko-połockiego, która posłużyła do przedstawienia racji strony polskiej.

W XVI w. szczególną formą obrazowania terenu były sztychy – przeważnie pięknie zdobione miedzioryty – przedstawiające panoramy miast i zamków, widoki perspektywiczne oraz plany perspektywiczne bitew. W czasach późniejszych (XVII i XVIII w.), uzupełnione kartometrycznymi planami miast i fortyfikacji, wykonywanymi w wielkich skalach przez wykwalifikowanych inżynierów wojskowych, dały podstawy kartografii fortecznej, która rozwijała się niezależnie od wojskowej, tworząc odrębną dyscyplinę nauki.

Za twórcę polskiej kartografii wojskowej uważa się króla Stefana Batorego, który doceniał znaczenie map do celów militarnych i utworzył specjalne stanowisko kartografa królewskiego, które powierzył Maciejowi Strubiczowi. W wyprawach połockiej, wielkołuckiej i pskowskiej towarzyszyło królowi kilku kartografów i rysowników, między innymi Stanisław Pachołowiecki, Stanisław Sulimowski i Piotr Frankus. Opracowali oni wiele map, planów oraz opisów dróg.

część 1 z 4
1 2 3 4 » »»




dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl



reklama
reklama





2009 created by BRTSOFT.com
© 2005-2018 Geodeta Sp. z o.o.
mapa stronyprenumeratareklamakontakt