wiadomościksięgarniaprenumeratareklamakontaktRODOpolityka prywatności
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
reklama
strona główna rss
PRENUMERATA TRADYCYJNAPRENUMERATA CYFROWA
film
Symulacja przerwania wału powodziowego
blog
SKANOWANIE LASEROWE

SKANOWANIE LASEROWE
DRONY DLA GEODETY

DRONY DLA GEODETY
NAWI

NAWI
TACHIMETRY

TACHIMETRY
BENTLEY GEOMAGAZYN

BENTLEY GEOMAGAZYN


reklama
reklama

Instrumenty

- część 1 z 4 » »»


Pierwsze narzędzia

Historia narzędzi i instrumentów pomiarowych sięga starożytności. Z przekazów wiadomo, że Babilończycy i Egipcjanie używali do tego celu sznurów i nieskomplikowanych drewnianych przyrządów. Ci drudzy około 1500 lat p.n.e. stosowali gnomon – zegar słoneczny. Okres kultury helleńskiej i śródziemnomorskiej zaowocował już wieloma odkryciami i pracami naukowymi, których świadectwa przetrwały do naszych czasów. Wówczas narodziły się podstawy geometrii, początki teorii liczb, rachunku całkowego, różniczkowego i trygonometrii. Za tym poszły pierwsze zastosowania, co miało odzwierciedlenie w geodezji. Grecy posługiwali się już nie tylko sznurem pomiarowym czy gnomonem, ale i dioptrią, prostą krzyżakową węgielnicą umożliwiającą wyznaczanie kąta prostego oraz astrolabium. Archimedesowi przypisuje się autorstwo licznika służącego do pomiaru przebytej drogi. Wiadomo, że posługiwali się nim Rzymianie w czasie sporządzania map drogowych (przedstawił go ćwierć wieku p.n.e. Witruwiusz Pollio w swym traktacie o architekturze).

 geodezja

Gnomon

Od czasów Cesarstwa Rzymskiego przez następne tysiąclecie w geodezji, podobnie jak i w innych dziedzinach, niewiele się działo. W drugiej połowie IV wieku naszej ery zaczął się okres „wędrówki ludów”. Nastąpił rozpad cesarstwa na wschodnie i zachodnie (ok. 404 r. n.e.). To drugie wkrótce w wyniku inwazji plemion germańskich upadło (476 r. n.e.). W Europie zaczął kształtować się nowy podział polityczny. Mimo iż w wiekach od VIII do XI

centrum naukowe przeniosło się do świata arabskiego, a w Europie za sprawą Karola Wielkiego (VIII w.) nastąpiło ożywienie intelektualne (zakładanie szkół przykościelnych), to praktycznie do przełomu XV i XVI wieku nie odnotowano wielkich odkryć, które pchnęłyby naukę na nowe tory. Poza dziełami Al-Khwarizmiego (ok. 780-850) i Leonardo Pisano, Fibonacciego (1170-1250) z matematyki, Rogera Bacona (ok. 1214-92), biskupa Roberta Grosseteste’a (ok. 1175-1253) i Erazma Ciołka, Vitello (ok. 1230-?) z optyki czy traktatem o magnetyzmie Pierre de Maricourta (Piotra Pielgrzyma) z trzynastego wieku do czasów Gutenberga trudno znaleźć prace mające większe znaczenie nie tylko dla rozwoju geodezji.

 geodezja

Laska Jakuba

Średniowiecze przyniosło więc nieliczne „geodezyjne” rozwiązania. Na przełomie XII i XIII wieku Flavio Gioia z Amalfi pod Neapolem upowszechnił w żeglarstwie chiński wynalazek – kompas, a w 1342 r. Levi ben Gerson (1288-1344) zbudował laskę Jakuba – proste narzędzie, które służyło zarówno do pomiarów astronomicznych, jak i geodezyjnych. Spuścizną po okresie arabskiej dominacji są natomiast niektóre terminy używane do dzisiaj w geodezji (np. alidada czy azymut).


Kątomierz Diggensa

Znaczne ożywienie zaczęło się w drugiej połowie XV wieku. Wtedy to upada cesarstwo bizantyjskie, Johannes Gutenberg (1396-1468) wymyśla druk, Krzysztof Kolumb odkrywa Amerykę, swe arcydzieła tworzy Leonardo da Vinci (1452-1519), a Hartmann Schedel (1440-1514) publikuje monumentalną ilustrowaną kronikę ówczesnego świata.

 geodezja

Hartmann Schedel, Widok Nysy

Niedługo potem, w 1517 r. Marcin Luter ogłasza 95 tez, które dają początek reformacji. Europa budzi się ze średniowiecznego letargu.

W geodezji jednym z pierwszych świadectw nadejścia nowych czasów było zmierzenie długości stopnia przez Jeana Fernela. Wykorzystał on do tego celu licznik przytwierdzony do koła powozu, rozwiązanie, jak już wspomniano, znane w czasach rzymskich. Pojawia się goniometr (poprzednik teodolitu), narzędzie składające się z dwóch współosiowych walców z podziałem wygrawerowanym na dolnym z nich i przeziernikami w górnym, służące do pomiaru kątów poziomych. Prawdopodobnie pierwszym przyrządem umożliwiającym pomiar zarówno kątów poziomych, jak i pionowych było „polimetrum” zbudowane w 1512 r. przez znanego kartografa Martina Waldseemuellera (1475-1522). Następnie Leonard Digges (1520-71) skonstruował (1571) kątomierz według własnego pomysłu (nazwany przez niego „theodolitus”) – proste przeziernikowe urządzenie służące do mierzenia kątów poziomych i pionowych.

 geodezja

Instrument Diggesa wg „Pantometrii” Thomasa Diggesa (syna Leonarda)

Nad podobnym instrumentem głowili się także inni. Kilkadziesiąt lat przed Diggesem Gemma Frisius zasugerował zbudowanie instrumentu, w którym połączono by kompas z astrolabium. Według tej idei w 1612 r. inny Holender parający się geodezją – Jan Pieterszoon Dou (1573-1635) zaprojektował instrument z dwiema parami przezierników umieszczonych na alidadzie. Przyrząd nazywano „kołem holenderskim”. Wydaje się, że najbliższe teodolitowi było jednak rozwiązanie zaproponowane w 1576 r. przez znanego niemieckiego wytwórcę Joshua Habermehla, w którym instrument uzbrojono w kompas i umieszczono, co istotne, na trójnogim statywie. Przyrząd Diggesa, uważanego za twórcę teodolitu, przez długi czas określano jako „common theodolet” (zwykły/prosty teodolit) w odróżnieniu od instrumentów wytwarzanych na początku XVIII wieku w Londynie, które posiadały dwa koła podziałowe: poziome i pionowe, a na pionowym montowano lunetę.

część 1 z 4
1 2 3 4 » »»



dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl



reklama
reklama





2009 created by BRTSOFT.com
© 2005-2018 Geodeta Sp. z o.o.
mapa stronyprenumeratareklamakontakt