wiadomościksięgarniaMiesięcznik GEODETAreklamakontaktRODOpolityka prywatnościnewsletter
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
blog

W Armii Krajowej

- «« « część 2 z 2



Referat Ogólny odpowiadał za koordynowanie prac wykonywanych przez wszystkie ogniwa „Schroniska”, określał ich zakres, czuwał nad zapewnieniem konspiracji w całej służbie. Początkowo kierował nim Edward Rühle ps. „Gozdawa”, od kwietnia 1943 r. „Zawrat”, następnie kpt. Wacław Zych.

Referatem Topograficznym kierował kpt. Darek ps. „Stanisław”. Do zadań tej jednostki należało aktualizowanie map oraz prowadzenie wywiadu topograficznego, którego celem było rozpoznanie i rozpracowywanie węzłów kolejowych, lotnisk, mostów, poligonów i obozów wojskowych. W latach 1943-1944 rozpracowano rozmieszczenie, rodzaj i osłonę mostów oraz przyczółków mostowych na rzekach: Dniepr, Dniestr, Bug, Niemen, Wisła (górna), San i Pilica. Pracownicy Amt für Bodenforschung (dawny Państwowy Instytut Geologiczny), działający jednocześnie w „Schronisku”, dzięki dostępowi do niemieckich dokumentów źródłowych opracowali i dostarczyli KG AK szczegółowych informacji, w tym i kartograficznych, o wielu zakładach przemysłowych, węzłach komunikacyjnych i kilkudziesięciu lotniskach. W roku 1944 referat topograficzny przystąpił do opracowania Mapy sieci kanalizacyjnej i wodociągowej Warszawy w skali 1:25 000. Zakończenie prac miało nastąpić w lipcu 1944 r., ale z powodu trudności w uzyskaniu potrzebnych materiałów terminu nie dotrzymano. Wybuch powstania przerwał pracę.

Referat Magnetyczny i Fotogrametryczny kierowany przez „Ślusarczyka” opracował w latach 1943-1944 mapę zboczeń magnetycznych w skali 1:1 000 000, którą przekazano oddziałom partyzanckim wraz z busolami.
Jednak najważniejsze zadanie wykonywały zakłady reprodukcyjne. W latach 1943-1944 „Schronisko” drukowało mapy w następujących miejscach:

? drukarnia Braci Cukrzyńskich przy ul. Marszałkowskiej nr 71, w której Marian Dutkiewicz drukował mapy na potrzeby konspiracji Pierwsze wydrukowano 12 maja 1943 r. Były to dwa nakłady map w skali 1:300 000 terenów Niemiec na potrzeby obozów jenieckich (ok. 100 egz.) oraz mapa w skali 1:25 000, arkusz „Lublin-Południe”.
? drukarnia „Nowego Kuriera Warszawskiego” Drück, mieszcząca się przy Al. Jerozolimskich nr 93, w której drukowano mapy pod kierownictwem Czesława Śmiecińskiego.
? drukarnia kierowana przez Jana Kropidłowskiego, mieszcząca się w Warszawie przy ul. Emilii Plater.

Ogółem „Schronisko” wydało 34 arkusze mapy w skali 1:25 000 (m.in.: Gdyni, Gdańska, Wilna, Torunia, Warszawy, Częstochowy, Lublina, Łodzi, Krakowa). Nakłady map wynosiły przeważnie 500 egz., jedynie cztery arkusze Warszawy wydano w 1000 egz.
Map w skali 1:100 000 „Schronisko” wydało 117 godeł (m.in. ark. Gdyni, Gdańska, Wilna, Torunia, Warszawy, Częstochowy, Lublina, Łodzi, Krakowa). W latach 1943-1944 wydano wiele wersji tych map; od dwubarwnej do czterobarwnej. Najwięcej wyszło arkuszy (33) obejmujących obszar Łódź – Radom – Oświęcim – Sandomierz oraz Wołynia (25). Map w skali 1:300 000 wydano 17 arkuszy w nakładzie od 500 do 1000 egzemplarzy.



Bardzo ciekawym przykładem pracy „Schroniska” na rzecz Powstania Warszawskiego była mapa szczegółowa Warszawy i okolic w skali 1:25 000 (pas 39 – słup 32-G, Warszawa-Żoliborz; pas 39 – słup 32-H, Warszawa-Praga; pas 40 – słup 32-A, Warszawa-Wola; pas 40 – słup 32-B, Warszawa-Mokotów). Została ona opracowana na podstawie przedwojennych map WIG-u w tej samej skali, wydanych w latach 1931-1934. Aktualizację terenową oraz naniesienie treści specjalnej (obiektów zajętych przez Niemców, zniszczonych budynków, urządzeń kolejowych) wykonali oficerowie: mjr Sylwiusz Berberiusz, kpt. Kazimierz Engwert, kpt. Franciszek Nowicki, kpt. Józef Darek, kpt. Zygmunt Herman, por. Henryk Sadowski. Podczas aktualizacji zlokalizowano ponad 250 obiektów. Mapa ta przewidziana do prac operacyjnych przy planowaniu powstania została wydrukowana w kolorze zielonym, jako mniej intensywnym od czarnego, umożliwiającym nanoszenie sytuacji taktycznej; kolorem czerwonym przedstawiono obiekty naniesione podczas aktualizacji Wydrukowano ją w nakładzie 500 egz.

Na mapach drukowanych w warunkach konspiracyjnych, w dolnej części arkusza, poza ramką umieszczono napis „BOM”. Powstał on z pierwszych liter inicjałów pseudonimów:
„Bury”, ppłk Mieczysław Szumański – szef Służby Geograficznej AK;
„Ogończyk”, por. Stanisław Twardowski – szef zakładów reprodukcyjnych;
„Marks”, Czesław Śmieciński – drukarz.

Pracami kartograficznymi związanymi z przygotowaniem materiałów do reprodukcji zajmował się głównie zespół rysowników i kreślarzy zatrudnionych w drukarni „Nowego Kuriera Warszawskiego” – „Drück”, m.in. Kossakowska, Julian Kosiążka, Henryk Lewacz, a także inni kreślarze: kpt. Franciszek Nowicki, kpt. Józef Darek i kpt. Zygmunt Herman. Zakres wykonywanych prac był bardzo różny, zależał głównie od posiadanych materiałów źródłowych.

Wydrukowane mapy pakowano w paczki i wraz z innymi podobnymi paczkami zawierającymi np. afisze filmowe, zamawianymi przez Niemców, wywożono z drukarni „Nowego Kuriera Warszawskiego” i przekazywano do punktu przerzutowego na ul. Złotą, mieszczącego się w sklepie papierniczym, prowadzonym przez Tadeusza Mrowca. Inne takie punkty, przeznaczone głównie do przechowywania materiałów kartograficznych służących do reprodukcji, mieściły się przy ul. Chmielnej 49 w mieszkaniu Marii i Edwarda Kaczmarków i w Al. Jerozolimskich 26 w Biurze Techniczno-Handlowym inż. Janisława Kamieńskiego.

Mapy wydrukowane i uzyskane z innych źródeł deponowano w specjalnie urządzonych składnicach, których według B. Krassowskiego na terenie Warszawy było osiem; mieściły się m.in. na ul. Franciszkańskiej 15, Chmielnej, Krochmalnej, Świętojańskiej, Sienkiewicza, Wołodyjowskiego. Największa znajdowała się na ul. Krochmalnej, była świetnie zamaskowana, ponieważ mieścił się tam warsztat stolarski i magazyn materiałów budowlanych. Przechowywano w niej około 80% wszystkich map, którymi dysponowało Szefostwo Służby Geograficznej AK. Spełniała funkcję centralnej składnicy, która zaopatrywała oddziały KG AK. Personel stanowiły trzy osoby pracujące pod kierownictwem Tadeusza Popławskiego ps. „Student”. Przed wybuchem Powstania Warszawskiego w składnicach zgromadzono sto kilkadziesiąt tysięcy map w różnych skalach oraz wiele materiałów pomiarowych, geologicznych i naukowych. Większość z nich podczas powstania uległa zniszczeniu.
Oprócz druku map „Schronisko” organizowało ich nielegalne wynoszenie z magazynów i składnic niemieckich; szacuje się, że w ten sposób uzyskano 80 tysięcy egzemplarzy.

Udokumentowana jest również współpraca pomiędzy WIG-iem w Edynburgu i „Schroniskiem”. WIG przekazywał materiały źródłowe by „Schronisko” mogło wydawać mapy potrzebne AK. Do Wielkiej Brytanii dostarczano głównie materiały kartograficzne uzyskiwane przez wywiad.

Zakres prac realizowanych przez Służbę Geograficzną AK świadczy o jej niezwykłej prężności i sprawności organizacyjnej. Liczba opracowań i wielkość nakładów wskazują, że służba ta w trudnych warunkach konspiracyjnych zdołała w pełni zaspokoić potrzeby podziemia.

© E. Sobczyński

część 2 z 2
«« « 1 2




dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl
"S" należałoby podać źródło tej informacji: Bogusław Krassowski, "Schronisko". Służba geograficzna AK, Warszawa 1981
odpowiedz zgłoś

Wypis lub wyrys przez ePUAP
czy wiesz, że...
© 2005-2020 Geodeta Sp. z o.o.
created by BRTSOFT

O nas

  • Właścicielem portalu Geoforum.pl jest Geodeta Sp. z o.o., wydawca miesięcznika GEODETA oraz serwisu egeodeta24.pl
  • Geoforum.pl jest portalem internetowym i obszernym kompendium wiedzy na tematy związane z geodezją, kartografią, katastrem, GIS-em, fotogrametrią i teledetekcją, nawigacją satelitarną itp. Od 2005 roku na bieżąco dostarcza informacji z powyższych dziedzin i umożliwia ich komentowanie.
  • GEODETA (Magazyn Geoinformacyjny) ukazuje się od czerwca 1995 roku i jest największym oraz najbardziej popularnym polskim miesięcznikiem prezentującym aktualne zagadnienia z zakresu: geodezji, kartografii, katastru, GIS-u, fotogrametrii i teledetekcji, nawigacji satelitarnej itp.
  • GEODETA cyfrowy to elektroniczna wersja tradycyjnego wydania miesięcznika. W serwisie egeodeta24.pl można zamawiać zarówno prenumeratę, jak i pojedynczne wydania

Zespół redakcyjny

  • Katarzyna Pakuła-Kwiecińska (redaktor naczelny)
  • Anna Wardziak (sekretarz redakcji)
  • Jerzy Przywara
  • Bożena Baranek (szefowa Działu Prenumeraty)
  • Jerzy Królikowski (redaktor prowadzący Geoforum.pl)
  • Damian Czekaj
  • Bogdan Grzechnik

Kontakt

Geodeta Sp. z o.o.
02-541 Warszawa,
ul. Narbutta 40/20
tel. (22) 849-41-63, 646-87-44
redakcja@geoforum.pl
prześlij newsa

Prenumerata
prenumerata@geoforum.pl
b.baranek@geoforum.pl
Reklama
k.kwiecinska@geoforum.pl

facebook twitter linkedIn Instagram RSS