wiadomościMiesięcznik GEODETAprenumeratareklamaksięgarniakontaktRODOpolityka prywatnościnewsletter
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
blog

Archiwum GEODETY


Regulamin internetowego Archiwum GEODETY


1995199619971998199920002001
2002200320042005200620072008
2009201020112012201320142015
201620172018201920202021
| Marzec 2002, Nr 3 (82) |


• Jaki samorząd zawodowy stworzymy? • Nasze bezrobocie 2001 • Więcej niż zwykła geodezja, czyli analiza poziomych deformacji zbiornika wodnego • Envisat na orbicie • Przekształcenie prawa do lokalu spółdzieczego w odrębną własność, cz. I • Olkusz – obraz kartograficzny miasta górniczego

powrót

Henryk Bartoszewicz

Olkusz - obraz kartograficzny miasta górniczego

Od XIII do XX wieku Olkusz słynął z eksploatacji bogactw mineralnych. Trudno jednak odpowiedzieć na pytanie, kiedy powstały pierwsze mapy i plany związane z górnictwem i hutnictwem olkuskim. Najstarszy zachowany przekaz ikonograficzny pochodzi z 1750 r.

Pierwsze informacje źródłowe dotyczące Olkusza związane są z górnictwem. Od XIII aż do XX wieku miasto słynęło z eksploatacji bogactw mineralnych, przede wszystkim rud ołowiu z domieszką srebra. Okres jego największej świetności przypada na XIV i pierwszą połowę XV w. Łączył się on najściślej z wydobyciem rudy ołowiu oraz z wytopem ołowiu i srebra. Ówcześni władcy polscy, Władysław Łokietek i Kazimierz Wielki, przejawiali duże zainteresowanie miastem królewskim Olkuszem i jego bogactwami. Najprawdopodobniej w czasie panowania Kazimierza Wielkiego i przy jego wsparciu finansowym zbudowano mury miejskie. W 1402 r. Olkusz znacznie poszerzył swoje posiadłości ziemskie, kupując sąsiadujące z nim od południa i południowego zachodu trzy wsie: Żuradę, Witeradów i Starczynów.
W średniowieczu zasadnicza część złóż galeny (siarczku ołowiu, zawierającego domieszki srebra) znajdowała się w granicach dóbr miejskich. Złoża wychodziły także na obszar starostwa rabsztyńskiego w Pomorzanach, dóbr biskupich w Bukownie oraz dóbr szlacheckich w Bolesławiu. W wyniku prowadzonych poszukiwań odkrywano nowe złoża, również na terytorium przedmiejskim, w ogrodach. Kolejne szyby nie ominęły także Starego Olkusza.

Od XIV w. gospodarcza rola Olkusza wykraczała daleko poza granice kraju. Większość ołowiu była eksportowana nie tylko do krajów sąsiednich, ale do Europy Środkowej i Zachodniej. Stworzone tu polskie prawo górnicze było naśladowane także poza granicami kraju, i tak na przykład ordynacja Ludwika XI dla górnictwa francuskiego z 1471 r. zalecała posługiwanie się wzorami polskimi. Apelacyjny sąd górniczy w tym mieście nazywany był Najwyższym Sądem Górniczym w Polsce.
W XV w. Olkusz stał się drugim w Polsce – obok Wieliczki i Bochni – ośrodkiem techniki górniczej. Tutaj oraz w Trzebini najwcześniej i na dużą skalę stosowano urządzenia odwadniające kopalnie. Ponadto rozwijała się technika górnicza i hutnicza, działali konstruktorzy i wynalazcy.
U schyłku XV w. w olkuskim górnictwie wystąpiły trudności spowodowane wyczerpywaniem się płytko położonych złóż i koniecznością eksploatacji mocno zawodnionych pokładów znajdujących się na głębokości 40-70 m. Dopiero zmiana w systemie odwadniania miejscowych złóż umożliwiła w drugiej połowie XVI w. pozyskiwanie rudy ołowiu zawierającej znaczne ilości srebra. Pozwoliło to z kolei na założenie w Olkuszu mennicy królewskiej. W latach 1578-1601 z miejscowego srebra oraz dowożonego surowca bito w niej talary, dwutalary, półtalary, trojaki i szelągi.

Pełna treść artykułu w marcowym wydaniu GEODETY

powrót

dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze edition_article

GEODETA testuje: ContextCapture
czy wiesz, że...
© 2005-2021 Geodeta Sp. z o.o.
created by BRTSOFT

O nas

  • Właścicielem portalu Geoforum.pl jest Geodeta Sp. z o.o., wydawca miesięcznika GEODETA oraz serwisu egeodeta24.pl
  • Geoforum.pl jest portalem internetowym i obszernym kompendium wiedzy na tematy związane z geodezją, kartografią, katastrem, GIS-em, fotogrametrią i teledetekcją, nawigacją satelitarną itp. Od 2005 roku na bieżąco dostarcza informacji z powyższych dziedzin i umożliwia ich komentowanie.
  • GEODETA (Magazyn Geoinformacyjny) ukazuje się od czerwca 1995 roku i jest największym oraz najbardziej popularnym polskim miesięcznikiem prezentującym aktualne zagadnienia z zakresu: geodezji, kartografii, katastru, GIS-u, fotogrametrii i teledetekcji, nawigacji satelitarnej itp.
  • GEODETA cyfrowy to elektroniczna wersja tradycyjnego wydania miesięcznika. W serwisie egeodeta24.pl można zamawiać zarówno prenumeratę, jak i pojedynczne wydania

Zespół redakcyjny

  • Katarzyna Pakuła-Kwiecińska (redaktor naczelny)
  • Anna Wardziak (sekretarz redakcji)
  • Jerzy Przywara
  • Jerzy Królikowski (redaktor prowadzący Geoforum.pl)
  • Damian Czekaj
  • Bogdan Grzechnik

Kontakt

Geodeta Sp. z o.o.
02-541 Warszawa,
ul. Narbutta 40/20
tel. (22) 849-41-63, 646-87-44
redakcja@geoforum.pl
prześlij newsa

Prenumerata
prenumerata@geoforum.pl
egeodeta24@geoforum.pl
Reklama
k.kwiecinska@geoforum.pl

facebook twitter linkedIn Instagram RSS