wiadomościMiesięcznik GEODETAprenumeratareklamaksięgarniakontaktRODOpolityka prywatnościnewsletter
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
blog

Archiwum GEODETY


Regulamin internetowego Archiwum GEODETY


1995199619971998199920002001
2002200320042005200620072008
2009201020112012201320142015
201620172018201920202021
| Październik 2007, Nr 10 (149) |


• Metadane nie wystarczą – o systemach EGiB jako elemencie centralnych systemów informacyjnych administracji publicznej pisze Janusz Dygaszewicz • O założeniach do nowego Prawa geodezyjnego i kartograficznego mówią: Bogdan Ney, Jerzy Albin, Waldemar Klocek • World­View-1 na orbicie • 51. Tydzień Fotogrametryczny w ...

powrót

Henryk Bartoszewicz

Panoramy miast polskich

Panoramy i widoki miast, mimo że nie zalicza się ich do prac kartograficznych, to jednak w przypadku, kiedy pozostają w związkach o charakterze konstrukcyjnym z mapami wielkoskalowymi, stają się także przedmiotem zainteresowania historyków kartografii i badaczy przestrzeni miejskiej.

Najstarsze obrazy panoramiczne miast polskich: Krakowa, Nysy i Wrocławia znajdują się w dziele słynnego lekarza i historyka Hartmanna Schedla, Registrum huius operis Libri chronicarum cum figuris et yamginibus ab inicio mundi, wydanym w 1493 r. przez norymberską oficynę wydawniczą Antona Kobergera. W tym samym roku ukazało się wydanie niemieckie – Register des Buchs der Croniken (...). Część egzemplarzy obu wersji językowych była ręcznie kolorowana, co nadało im charakter edycji ekskluzywnych i kosztownych. Obecnie w zbiorach archiwalnych, bibliotecznych, muzealnych i kolekcjach prywatnych dzieło Schedla znajduje się zarówno w formie oprawnej, jak i w postaci pojedynczych kart widoków miast. Panoramy miast publikowane w Liber chronicarum zostały wykonane techniką drzeworytniczą. Podkład dla drzeworytnika sporządzało wielu znanych rysowników. W przypadku panoramy Wrocławia autorami rysunku byli Wilhelm Peydenwfurt i Michel Wolgemut. Część rysunków panoram autorzy tworzyli bezpośrednio z obserwacji, natomiast panorama Krakowa to jedynie przeniesienie na papier obrazu miasta, zarejestrowanego wcześniej przez Konrada Caltisa po jego pobycie w tym mieście w latach 1489-1491.

W 1572 r. w Kolonii ukazał się tom pierwszy (wersja łacińska) dzieła Civitates orbis terrarum. Całość, złożona z trzech tomów w sześciu księgach, wydana została do 1618 r. w trzech wersjach językowych: łacińskiej, francuskiej i niemieckiej. Pomysłodawcą, autorem opisów panoram, wstępu i dedykacji oraz redaktorem i wydawcą był Georg Braun (1541-1622), archidiakon w Dortmundzie i dziekan w Kolonii. Drugim autorem – wykonawcą rytowanych w miedzi panoram – był flamandzki kartograf Franz Hogenberg (1539-1590), znany jako grawer map Orteliusa. Civitates orbis terrarum to jedno z największych dzieł edytorskich renesansu. Należy do najwybitniejszych zabytków z zakresu geografii i kartografii, obok Kosmografii Sebastiana Münstera oraz Atlasów Abrahama Orteliusa i Gerarda Merkatora.

W dziele zgromadzono największą wówczas liczbę widoków miast. Jego autorzy podkreślili fakt, że „obrazy topograficzne miast i ogrodów sposobem geometrycznym i perspektywicznym z obserwacji położenia miast, murów, budynków publicznych i prywatnych przy pomocy niezwykle pracowitej sztuki zostały wykreślone” (cyt. za: J. Babicz, Renesansowa geneza najstarszych widoków i planów miast w: Z dziejów kartografii, t. 3: Miasta, s. 35). Civitates orbis terrarum zyskało powszechne uznanie zarówno wśród współczesnych, jak i potomnych. Zawarte w nim panoramy miast były wykorzystywane przez kartografów w kolejnych latach jako ilustracje w winietach map.

W opracowaniu znalaz­ły się panoramy lub plany widokowe bądź plany perspektywiczne trzynastu miast pozostających wówczas w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów: Biecza, Krakowa, Krosna (rys. powyżej, miedzioryt ręcznie barwiony), Lublina, Lwowa, Łowicza, Poznania, Przemyśla, Sandomierza, Warszawy i Zamościa – w księdze szóstej, Grodna i Gdańska – w księdze drugiej oraz panorama założenia przestrzennego Kalwarii Zebrzydowskiej. Braun i Hogenberg umieścili w swoim dziele także panoramy lub plany miast polskich pozostających poza ówczesnymi granicami Rzeczypospolitej: Legnicy, Nysy, Świebodzina – w księdze szóstej, Szczecina – w księdze pierwszej i Wrocławia – w księdze czwartej...

Pełna treść artykułu w październikowym wydaniu GEODETY

powrót

dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze edition_article

GEODETA testuje: ContextCapture
czy wiesz, że...
© 2005-2021 Geodeta Sp. z o.o.
created by BRTSOFT

O nas

  • Właścicielem portalu Geoforum.pl jest Geodeta Sp. z o.o., wydawca miesięcznika GEODETA oraz serwisu egeodeta24.pl
  • Geoforum.pl jest portalem internetowym i obszernym kompendium wiedzy na tematy związane z geodezją, kartografią, katastrem, GIS-em, fotogrametrią i teledetekcją, nawigacją satelitarną itp. Od 2005 roku na bieżąco dostarcza informacji z powyższych dziedzin i umożliwia ich komentowanie.
  • GEODETA (Magazyn Geoinformacyjny) ukazuje się od czerwca 1995 roku i jest największym oraz najbardziej popularnym polskim miesięcznikiem prezentującym aktualne zagadnienia z zakresu: geodezji, kartografii, katastru, GIS-u, fotogrametrii i teledetekcji, nawigacji satelitarnej itp.
  • GEODETA cyfrowy to elektroniczna wersja tradycyjnego wydania miesięcznika. W serwisie egeodeta24.pl można zamawiać zarówno prenumeratę, jak i pojedynczne wydania

Zespół redakcyjny

  • Katarzyna Pakuła-Kwiecińska (redaktor naczelny)
  • Anna Wardziak (sekretarz redakcji)
  • Jerzy Przywara
  • Jerzy Królikowski (redaktor prowadzący Geoforum.pl)
  • Damian Czekaj
  • Bogdan Grzechnik

Kontakt

Geodeta Sp. z o.o.
02-541 Warszawa,
ul. Narbutta 40/20
tel. (22) 849-41-63, 646-87-44
redakcja@geoforum.pl
prześlij newsa

Prenumerata
prenumerata@geoforum.pl
egeodeta24@geoforum.pl
Reklama
k.kwiecinska@geoforum.pl

facebook twitter linkedIn Instagram RSS