wiadomościMiesięcznik GEODETAprenumeratareklamaksięgarniakontaktRODOpolityka prywatnościnewsletter
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
blog
|2022-08-08| Geodezja, Edukacja

Podnosi się poziom Bałtyku. Naukowiec z UWM tłumaczy, co to oznacza

W ciągu ostatnich 200 lat poziom Bałtyku podniósł się o 23 cm, w tym aż o 17 cm w ciągu półwiecza! Tak wynika z badań prof. Kamila Kowalczyka z UWM. Czy to oznacza, że nasi potomkowie będą plażować w okolicy Elbląga, a Mierzeja Wiślana będzie łachą piachu w wielkiej Zatoce Gdańskiej?


Podnosi się poziom Bałtyku. Naukowiec z UWM tłumaczy, co to oznacza <br />
Prof. Kamil Kowalczyk
Prof. Kamil Kowalczyk
Podnosi się poziom Bałtyku. Naukowiec z UWM tłumaczy, co to oznacza <br />
Zmiany poziomu południowego Bałtyku dla poszczególnych mareografów. Rysunek pochodzi z publikacji prof. Kowalczyka
Zmiany poziomu południowego Bałtyku dla poszczególnych mareografów. Rysunek pochodzi z publikacji prof. Kowalczyka

Dr hab. inż. Kamil Kowalczyk, prof. UWM, kierownik Katedry Geoinformacji i Kartografii na Wydziale Geoinżynierii zajmuje się m.in. numerycznym modelowaniem zjawisk przestrzennych. Jednym z zadań naukowych, które wykonuje, jest opracowanie modeli ruchu skorupy ziemskiej dla Polski.

– Żeby opracować taki model, trzeba znaleźć punkt odniesienia. Takim punktem jest na przykład poziom morza, ale poziom morza to nie jest coś stałego. Swoją pracę zacząłem więc od ustalenia średniego poziomu morza dla południowego wybrzeża Bałtyku – tłumaczy prof. Kowalczyk.

W poszukiwaniu danych

Ustalenie średniego poziomu morza jest niezwykle trudne. Po pacyficznej stronie Kanału Panamskiego jest on np. o 20 cm wyższy niż po stronie atlantyckiej. Przy wyznaczaniu poziomu morza trzeba więc brać pod uwagę kształt Ziemi oraz efekty wywołane lokalnymi anomaliami geologicznymi i grawitacyjnymi. W dłuższym czasie średni poziom morza może zmienić się także na skutek globalnego ochłodzenia lub też globalnego ocieplenia, np. poprzez topnienie lądolodów. Czy to nas skazuje na zatopienie?

Prof. Kowalczyk przy ustalaniu średniego poziomu morza dla południowego wybrzeża Bałtyku posłużył się danymi z mareografów, czyli punktów pomiarowych. W Polsce jest pięć głównych miejsc pomiarowych południowej części Morza Bałtyckiego: Świnoujście, Kołobrzeg, Ustka, Władysławowo, Gdańsk. Niektóre z nich prowadzą obserwacje od 1811 r. i od tego roku danych do swego opracowania użył profesor. Zamknął je na roku 2015.

– Użyłem danych mareograficznych miesięcznych, prowadzonych co najmniej kilkadziesiąt lat, aby błąd wyznaczenia trendu był na poziomie 0,1 mm/rok – dodaje profesor.

Ziemia niczym gąbka

Z badań wynikło, że prędkości zmiany poziomu Morza Bałtyckiego dla poszczególnych miejsc są różne. Z wykresu widać, że od 1950 roku zmiany poziomu południowego Bałtyku (względem skorupy ziemskiej) wyraźnie przyspieszyły i wynoszą średnio +1,7 mm/rok. Co w 10 kolejnych latach daje +1,7 cm. Czy zatem w ciągu kolejnych 100 lat poziom Bałtyku podniesie się o 17 cm i woda zaleje Hel, Mierzeję Wiślaną i podejdzie do Elbląga? A co będzie, jak do tego jeszcze stopią się czapy lodowe na biegunach?

– Skorupa ziemska nie jest sztywna, a sama Ziemia jest masą lepko-sprężystą i nie jest wanną – uspokaja prof. Kowalczyk. – Zmiany poziomu mórz i oceanów to naturalny proces ewolucji Ziemi, bo Ziemia jest w ciągłym ruchu. Czasami zmiany skorupy ziemskiej są mocno widoczne, szczególnie podczas trzęsienia ziemi. Przeważnie jednak odbywają się powoli, w tempie niezauważalnym dla człowieka, czego przykładem jest ostatnia epoka lodowcowa. Chociaż była 16 tys. lat temu, to nadal oddziałuje na skorupę ziemską, głównie w ruchu pionowym. Te zmiany noszą nazwę Glacial Isostatic Adjustment (GIA) – tłumaczy.

Efekt GIA obrazowo można pokazać na przykładzie gąbki. Jeśli ją ściśniemy, to po zluzowaniu uścisku potrzebuje ona trochę czasu, aby wrócić do pierwotnego kształtu. Zauważmy, że brzegi gąbki wznoszą się dużo wyżej, poza obszar ucisku. Podobnie zachowuje się skorupa ziemska, chociaż materiał, z którego jest zrobiona, jest nieporównywalnie silniejszy, a lód o ciężarze megaton zalegał w północnej Europie i nad Bałtykiem kilka tysięcy lat. Pod jego ciężarem skorupa ziemska zapadała się, a na granicy lodowca podnosiła. Teraz drugie tyle, jak i nie dłużej, Ziemia będzie powoli wracać do stanu pierwotnego. Takie jej zachowanie jest najbardziej widoczne w Ameryce Północnej i Skandynawii. Tam w niektórych miejscach skorupa ziemska podnosi się o centymetr rocznie! Północna część Polski uwolniona od lodowca też podlega temu zjawisku.

Czy Polsce grozi zalanie?

W ostatniej dekadzie obserwujemy jednak przyspieszenie zmian poziomu mórz i oceanów. Niektórzy wieszczą zatopienie znacznej części kontynentów, spowodowane stopieniem się lodów na biegunach pod wpływem ocieplenia się klimatu. Czy mamy się czego obawiać?

– Zmiana poziomu morza nie jest równa dla całej Ziemia. Regionalne zmiany spowodowane są przede wszystkim zmianami okresowymi wód z wielkich rzek, zmianami zasobów wodnych, co ma szczególny wpływ na morza śródlądowe oraz podnoszenie się temperatury. Temperatury na Ziemi rosną i opadają okresowo. Obecnie jesteśmy w fazie jej wzrostu. Pokłosiem tego jest dopływ wód z topniejących lodowców do mórz i oceanów – wyjaśnia prof. Kowalczyk.

– Skorupa Ziemi w końcu zareaguje, bo woda i lód dużo ważą. Tam, gdzie osiadły na powierzchni Ziemi lód się stopi, tam jej skorupa może się podnieść. Tam, gdzie wody przybędzie, skorupa zacznie osiadać. Chcę przez to powiedzieć, że jeśli na Ziemi stopi się określona objętość lodu i powstanie określona ilość wody – to w związku z tym poziom światowego oceanu nie podniesie się dokładnie o ilość stopionego lodu. Właśnie dlatego, że gdzieś się skorupa ziemska zacznie wypiętrzać, a gdzieś opadać – mówi prof. Kowalczyk.

Ale właśnie od tego, żeby te zjawiska uwidaczniać są m.in. geodeci, tacy jak prof. Kowalczyk, którzy średni poziom morza monitorują z ziemi i satelitów.

Lech Kryszałowicz (UWM)


«« powrót

dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

ładowanie komentarzy



zobacz też:



wiadomości

słowo kluczowe
kategoria
rok
archiwum
Formy rachunkowe i biografia prof. Hausbrandta
czy wiesz, że...
© 2005-2022 Geodeta Sp. z o.o.
created by BRTSOFT

O nas

  • Właścicielem portalu Geoforum.pl jest Geodeta Sp. z o.o., wydawca miesięcznika GEODETA oraz serwisu egeodeta24.pl
  • Geoforum.pl jest portalem internetowym i obszernym kompendium wiedzy na tematy związane z geodezją, kartografią, katastrem, GIS-em, fotogrametrią i teledetekcją, nawigacją satelitarną itp. Od 2005 roku na bieżąco dostarcza informacji z powyższych dziedzin i umożliwia ich komentowanie.
  • GEODETA (Magazyn Geoinformacyjny) ukazuje się od czerwca 1995 roku i jest największym oraz najbardziej popularnym polskim miesięcznikiem prezentującym aktualne zagadnienia z zakresu: geodezji, kartografii, katastru, GIS-u, fotogrametrii i teledetekcji, nawigacji satelitarnej itp.
  • GEODETA cyfrowy to elektroniczna wersja tradycyjnego wydania miesięcznika. W serwisie egeodeta24.pl można zamawiać zarówno prenumeratę, jak i pojedynczne wydania

Zespół redakcyjny

  • Katarzyna Pakuła-Kwiecińska (redaktor naczelny)
  • Anna Wardziak (sekretarz redakcji)
  • Jerzy Przywara
  • Jerzy Królikowski (redaktor prowadzący Geoforum.pl)
  • Damian Czekaj
  • Bogdan Grzechnik

Kontakt

Geodeta Sp. z o.o.
02-541 Warszawa,
ul. Narbutta 40/20
tel. (22) 849-41-63, 646-87-44
redakcja@geoforum.pl
prześlij newsa

Prenumerata
prenumerata@geoforum.pl
egeodeta24@geoforum.pl
Reklama
k.kwiecinska@geoforum.pl

facebook twitter linkedIn Instagram RSS