Problem relacji przestrzennych pomiędzy dowolnym punktem pola gry a celem (bramką) występuje w kilku grach zespołowych: w piłce nożnej, ręcznej, wodnej, a także w hokeju. W tych dyscyplinach sportu jest ustalone pole gry, są określone dwie pionowe bramki. Zdefiniowany jest również identyczny cel – umieszczenie piłki lub krążka w bramce drużyny przeciwnej. Cechą charakterystyczną tych pól gry jest podwójna symetria – względem podłużnej osi boiska oraz względem linii środkowej. Wśród bogatych i zróżnicowanych przepisów, zasad i strategii – wymienione przestrzenne podobieństwa i cel gry pozostają cechami wspólnymi.
Spróbujmy ustalić relacje pomiędzy dowolnym punktem pola gry a jej celem. Jako przykładowe weźmy pole i zasady gry w piłkę nożną, która ma boisko o największych wymiarach, a więc wyniki analizy mogą być najbardziej wyraziste.
• Pole gryBoisko do piłki nożnej musi być prostokątem (ale nie może być kwadratem). Dopuszczalne wymiary mieszczą się w następujących przedziałach:
• długość 90-120 m i szerokość 45-90 m – dla obiektów istniejących przed rokiem 2008,
• do zawodów międzynarodowych mogą być dopuszczone tylko takie obiekty, powstałe przed rokiem 2008, których wymiary są zawarte w przedziałach o mniejszej tolerancji: długość 100-110 m i szerokość 64-75 m,
• od marca 2008 roku obowiązują dla obiektów nowo powstających ściśle określone wymiary 105 m x 68 m zdefiniowane przez Międzynarodową Federację Piłki Nożnej (FIFA).
Boisko zawiera dwie pary pól – pola karne o wymiarach 16,50 m x 40,32 m oraz pola bramkowe 5,50 m x 18,32 m. Korzystając z podwójnej symetrii, możemy nasze rozważania prowadzić na połowie boiska, a nawet na jego czwartej części, nie tracąc nic z ogólnego charakteru analizy. Skupimy się na połowie boiska pokazanej w dolnej części rysunku 1 i na linii bramkowej umieścimy oś x układu współrzędnych. Punkt początkowy układu posadowimy w środku bramki. Oś y będzie się pokrywać z podłużną osią symetrii boiska. W tym układzie współrzędne lewego i prawego słupka bramki: L (-3,66; 0), P (+3,66; 0). Słupki wyznaczają podstawę światła bramki (7,32 m), które jest prostokątem o wysokości 2,44 m należącym do płaszczyzny pionowej.
Praktyczna zasada gry w piłkę nożną polega na zdobywaniu pola drużyny przeciwnej i utrzymywaniu kontroli nad piłką do chwili, kiedy – będąc w miarę blisko bramki – zawodnik drużyny atakującej podejmuje decyzję o oddaniu strzału. W naszych rozważaniach nie będziemy się zajmować złożonym procesem zdobywania pola, lecz rozpatrzymy relację pozycji, z której jest oddawany strzał, względem celu, którym jest bramka drużyny broniącej. Nie chodzi nam bowiem o taktykę gry, lecz relację przestrzenną punktu strzału względem bramki...
Pełna treść artykułu w lipcowym wydaniu miesięcznika GEODETA