wiadomościksięgarniaprenumeratareklamakontaktRODOpolityka prywatnościnewsletter
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
blog

Księstwo Warszawskie i Królestwo Polskie

- «« « część 4 z 5 » »»



W 1818 r. przy Generalnym Kwatermistrzostwie powstał zakład litograficzny zajmujący się reprodukcją map. Dzięki temu dość szybko można było wykonać dużą ich liczbę. Był to jeden z pierwszych zakładów tego typu w naszej części Europy.

W działalności Generalnego Kwatermistrzostwa i Korpusu Inżynierów szczególne zasługi położyli oficerowie: Wojciech Chrzanowski, Ignacy Prądzyński, Maurycy Hauke, Józef Hauke, Marcin Klemensowicz i Klemens Kołaczkowski.
Przytoczone przykłady wykonywanych prac świadczą o ich dużym rozmachu oraz docenianiu roli pomiarów i map w życiu gospodarczym i działaniach militarnych. Mimo zaledwie 15-letniego okresu działalności zakres zadań był bardzo rozległy, a metody ich wykonywania opierały się na najnowszych europejskich osiągnięciach naukowych.
Należy zaznaczyć, że do 1822 r. oficerowie Generalnego Kwatermistrzostwa i częściowo Korpusu Inżynierów brali udział w delimitacji Królestwa Polskiego z Austrią, Prusami i Wolnym Miastem Krakowem. Ich praca polegała na wytyczaniu granicy w terenie, oznaczeniu jej słupami granicznymi, zakładaniu sieci triangulacyjnej oraz wykonywaniu zdjęć topograficznych wzdłuż granicy w pasie ćwierć mili. Ogółem wykonano wzdłuż granicy:

• z Wolnym Miastem Krakowem 14 arkuszy zdjęć topograficznych (skala 1:28 000);
• z Austrią 25 arkuszy zdjęć topograficznych (1:28 000);
• z Prusami 17 arkuszy zdjęć topograficznych (1:57 000).

Godne odnotowania jest również fakt, że Biblioteka Kwatermistrzostwa w chwili likwidacji w 1830 r. liczyła około 150 map w 800 arkuszach. Przeważnie obejmowały one tereny Polski, Rosji, Prus i Saksonii. Poza tym znajdowały się tam rękopisy, brudnopisy i czystorysy własnych prac kartograficznych, opisy dróg oraz kamienie litograficzne i płyty opublikowanych map. Cały ten bogaty zbiór został przejęty przez zaborcę rosyjskiego i nigdy nie powrócił do Polski.

W okresie powstania listopadowego kwatermistrzostwo wykonało plany: okolic Grochowa (1:21 000) oraz okolic Warszawy i Ostrołęki. Powielono je w dużym nakładzie w zakładzie litograficznym. Głównym zadaniem kwatermistrzostwa było w tym okresie prowadzenie rozpoznania topograficznego. Ignacy Prądzyński stwierdził: wysyłałem codziennie moich oficerów kwatermistrzostwa na wszystkie strony rozpoznawać kraj, drogi i przeprawy, oficerów przydzielano również do dywizji, aby wybierali drogi marszu oraz wyznaczali rejony do zajęcia obrony. Efektem ich pracy były liczne, odręcznie wykonane mapki oraz szkice uzupełniające mapy przeglądowe.

Z kolei podczas powstania styczniowego przy sekcjach Wydziału Wojny poszczególnych prowincji funkcjonowały biura topograficzne, które nie wykonywały samodzielnych prac, lecz zajmowały się głównie rozprowadzeniem map wśród walczących oddziałów. Do planowania i prowadzenia działań powstańcy powszechnie wykorzystywali mapy, takie jak:
• Topograficzna mapa Królestwa Polskiego w skali 1:126 000, która w 1857 r. była w sprzedaży w księgarni Sztabu Generalnego Rosji w Petersburgu;
• Karta dawnej Polski w skali 1:300 000, opracowana przez gen. Wojciecha Chrzanowskiego, wydana w Paryżu w 1859 r.;
• Mapa Królestwa Polskiego w skali 1:300 000, opracowana przez Juliana Colberga, wydana w Warszawie w 1830 r.;
• Mapy Księstwa Warszawskiego F.B. Engelhardta z 1810 r.

Instrukcja powstańcza nakazywała, by dowódca zaopatrzony był w dobrą mapę i perspektywę, szczególnie podczas marszów. Dalej mówiła, że: dla uniknięcia niedogodności i przewidywanych szkód z utracenia w boju mapy wraz z blankietami i pieczęcią powinien je wozić adiutant i to w puszce blaszanej lub skórzanej torbie. W sztabach naczelników województw i wodza naczelnego pieczę nad mapami powierzano podszefom.
W okresie wojny polsko-rosyjskiej 1831 r. powszechny był brak map, a opracowania, jakimi dysponowała armia stały się powodem poważnych następstw. W czerwcu 1831 r. podczas „wyprawy na gwardię” armia polska poniosła straty, nie mogąc dokładnie wypełnić rozkazów. Pod Rudkami (w rejonie Lasu Mężeńskiego) generałowie Ludwik Bogusławski i Ludwik Kicki otrzymali od generała Jana Skrzyneckiego, na własnoręcznie pisanych kartkach, nazwy wsi, przez które mieli się kierować, aby wyjść na tyły wojsk rosyjskich. Instrukcja Skrzyneckiego opracowana z niedokładnej mapy F.B. Engelharda spowodowała opóźnienia i polskie jednostki przyniosły klęskę. Brak dokładnych map przyczynił się również do tego, że oficerowie sztabu dostarczający dowódcom rozkazy, nie mogli określić marszrut jednostek. Było to na przykład powodem podania niewłaściwego kierunku marszu oddziałów gen. Stryjeńskiego podczas bitwy pod Iganiami.

W aktach Rządu Narodowego (Wydział Wojny) prof. Olszewicz odnalazł rachunki za 1300 fotografii sekcji mapy topograficznej Królestwa Polskiego, wykonanych w Paryżu, a także konspiracyjnie w Krakowie i Warszawie. Jest to jeden z pierwszych na świecie przykładów wykorzystywania fotografii do reprodukcji map. Powstańcy posługiwali się również mapami cywilnymi, leśnymi, powiatowymi, komunikacyjnymi (pocztowymi). Powszechne było korzystanie z usług przewodników, wywodzących się głównie spośród leśników, członków straży leśnej, ludzi dworskich.
Upadek powstania styczniowego znowu na wiele lat przerwał rozwój prac kartograficznych na ziemiach polskich. Prowadzili je zaborcy, wykonując mapy, które jednak miały różną wartość.

część 4 z 5
«« « 1 2 3 4 5 » »»



dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl

Geoida od GOCE
czy wiesz, że...
© 2005-2020 Geodeta Sp. z o.o.
created by BRTSOFT

O nas

  • Właścicielem portalu Geoforum.pl jest Geodeta Sp. z o.o., wydawca miesięcznika GEODETA oraz serwisu egeodeta24.pl
  • Geoforum.pl jest portalem internetowym i obszernym kompendium wiedzy na tematy związane z geodezją, kartografią, katastrem, GIS-em, fotogrametrią i teledetekcją, nawigacją satelitarną itp. Od 2005 roku na bieżąco dostarcza informacji z powyższych dziedzin i umożliwia ich komentowanie.
  • GEODETA (Magazyn Geoinformacyjny) ukazuje się od czerwca 1995 roku i jest największym oraz najbardziej popularnym polskim miesięcznikiem prezentującym aktualne zagadnienia z zakresu: geodezji, kartografii, katastru, GIS-u, fotogrametrii i teledetekcji, nawigacji satelitarnej itp.
  • GEODETA cyfrowy to elektroniczna wersja tradycyjnego wydania miesięcznika. W serwisie egeodeta24.pl można zamawiać zarówno prenumeratę, jak i pojedynczne wydania

Zespół redakcyjny

  • Katarzyna Pakuła-Kwiecińska (redaktor naczelny)
  • Anna Wardziak (sekretarz redakcji)
  • Jerzy Przywara
  • Bożena Baranek (szefowa Działu Prenumeraty)
  • Jerzy Królikowski (redaktor prowadzący Geoforum.pl)
  • Damian Czekaj
  • Bogdan Grzechnik

Kontakt

Geodeta Sp. z o.o.
02-541 Warszawa,
ul. Narbutta 40/20
tel. (22) 849-41-63, 646-87-44
redakcja@geoforum.pl
prześlij newsa

Prenumerata
prenumerata@geoforum.pl
b.baranek@geoforum.pl
Reklama
k.kwiecinska@geoforum.pl

facebook twitter linkedIn Instagram RSS