wiadomościksięgarniaprenumeratareklamakontaktRODOpolityka prywatności
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
blog

Instrumenty

- «« « część 2 z 4 » »»


Od lunety do teodolitu

Gdy Digges i Dou budowali swoje „theodolety”, od ponad 200 lat produkowano już bezbarwne szkło i soczewki do okularów. Jednak pierwsze lunety zaczęto wytwarzać dopiero w końcu XVI wieku. Za ich wynalazcę powszechnie uważa się Galileusza, choć najprawdopodobniej dokonał tego osiadły w holenderskim mieście Middelburg niemiecki optyk Hans Lippershey (ok. 1570-1619). Prowadził on sklep z okularami i – jak głosi legenda – pewnego dnia w czasie zabawy dzieci soczewkami zauważył, że obraz chorągiewki na wieży pobliskiego kościoła widziany po przejściu przez dwie soczewki jest powiększony i wyraźny.

geodezja

Hans Lippershey i John Napier

W 1608 r. Lippershey opatentował swój wynalazek w postaci tuby z umieszczonymi w niej dwiema soczewkami, za co dostał od rządu holenderskiego 900 florenów, po czym zajął się produkcją lunet. Wieść o nowym przyrządzie dotarła do Galileusza, który wkrótce ulepszył dzieło Holendra i z powodzeniem stosował w prowadzonych przez siebie obserwacjach astronomicznych (uzyskał on najpierw 3-, a później aż 30-krotne powiększenie).

Równolegle wynalazku dokonał Jacob Metius z Alkmaar (?-ok. 1630), o czym pisał w 1637 r. w traktacie „De Lumine” sam Kartezjusz. Według niektórych źródeł nad zbudowaniem lunety o wiele wcześniej pracował wspomniany Leonard Digges, zaś jego syn Thomas już w 1576 r. za jej pomocą obserwował gwiazdy i planety. Miał o tym świadczyć wykonany przez niego rysunek Układu Słonecznego z zapiskami podobnymi do tych, które uczynił kilkadziesiąt lat później sam Galileusz na podstawie obserwacji wykonanych swoją lunetą. Przypuszcza się, że wynalazek Diggesa nie był opublikowany ze względów militarnych (wykorzystanie lunety na morzu) i napiętych stosunków pomiędzy Anglią i Hiszpanią. Trudno dzisiaj dociec, jak było naprawdę, bezsporne jest jednak to, że stosunki te doprowadziły w 1588 r. do wojny i wysłania przez Filipa Hiszpańskiego armady 130 okrętów przeciwko Anglikom.

Wróćmy jednak do instrumentów. Pierwsze lunety były wykorzystywane do prowadzenia obserwacji astronomicznych i miały średnicę zaledwie 5 centymetrów. Składały się z obiektywu z jedną soczewką skupiającą i okularu z soczewką rozpraszającą, a uzyskany obraz był powiększony i prosty. W lunecie zbudowanej w 1630 r. przez jezuitę Christopha Scheinera (1575-1650) według pomysłu Johannesa Keplera (1571-1630) z 1611 roku stosowane były już dwie soczewki skupiające (lub układ takich soczewek), w rezultacie otrzymywano obraz pozorny i prosty, ale odwrócony. Co istotne, pole widzenia takiej lunety było o wiele większe.

 geodezja

Teodolit Sissona

Dopiero francuski profesor Jean Picard potrafił przełożyć niektóre rozwiązania stosowane w astronomii na geodezję. W 1659 r. prowadził już obserwacje, wykorzystując krzyż nitek, a w 1667 r. lunetę uzbrojoną w mikrometr połączył po prostu z kwadrantem, rozszerzając tym samym jej wykorzystanie na geodezję (1667).

Kolejny znaczący krok uczynił na początku XVIII w. Jonathan Sisson (1690-1749), który skonstruował jednoosiowy teodolit, a na jego kole pionowym zamontował lunetę. Instrument wyposażony był dodatkowo w libelę i dwa noniusze umożliwiające pomiar kąta nawet z dokładnością do 12’. W 1875 r. francuski inżynier wojskowy Jean Charles de Borda (1733-99) zbudował natomiast instrument repetycyjny (tzw. koło powtarzające Bordy), za pomocą którego prowadzono m.in. pomiary południka paryskiego.

 geodezja

Koło powtarzające Bordy

Kolejny istotny krok w rozwoju instrumentów geodezyjnych to rozwinięcie pomysłu Bordy i skonstruowanie na początku XX w. przez słynną monachijską wytwórnię „Reichenbach, Utzschneider und Liebherr” teodolitu repetycyjnego. Wkrótce jego produkcję rozpoczęły inne firmy.

 geodezja

Teodolit repetycyjny firmy Otto Fennel

Jakość obrazu oglądanego przez pierwsze lunety pozostawiała oczywiście wiele do życzenia. Gdy około 1650 r. przy okazji obserwacji astronomicznych Christiaan Huygens zainteresował się bliżej teleskopami, po przetestowaniu kilku z nich postanowił je produkować (wraz ze swym bratem); istotną zmianą było zastosowanie przez niego nowego sposobu szlifowania i polerowania soczewek. W owym czasie lunety wytwarzane przez Huygensa (oraz G. Cassiniego) dawały największe powiększenie.

Do jej wykorzystania w przyrządach geodezyjnych droga była jednak jeszcze daleka. Do lunety należało dołączyć mikrometr, dający tak niezbędną precyzję odczytu, a przede wszystkim umieścić krzyż nitek, czyli celownik, umożliwiający dokładne skierowanie jej na obiekt. Na ten pomysł pierwszy wpadł w 1640 r. Anglik William Gascoigne (1612-44), po nim podobne rozwiązanie zastosował w 1662 r. włoski astronom Cornelio Malvasia (1603-64). U tego drugiego rolę krzyża nitek spełniała jednak siatka z pięciu srebrnych drutów. Odległość pomiędzy dwoma widocznymi w okularze obiektami mierzono, zliczając poszczególne kwadraty siatki. Wynalezienie mikrometru związane było głównie z obserwacjami astronomicznymi, w czasie których należało niejednokrotnie mierzyć niewielkie odległości kątowe.

część 2 z 4
«« « 1 2 3 4 » »»



dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl

Geospatial Revolution, odc. 1
czy wiesz, że...
© 2005-2020 Geodeta Sp. z o.o.
created by BRTSOFT

O nas

  • Właścicielem portalu Geoforum.pl jest Geodeta Sp. z o.o., wydawca miesięcznika GEODETA oraz serwisu egeodeta24.pl
  • Geoforum.pl jest portalem internetowym i obszernym kompendium wiedzy na tematy związane z geodezją, kartografią, katastrem, GIS-em, fotogrametrią i teledetekcją, nawigacją satelitarną itp. Od 2005 roku na bieżąco dostarcza informacji z powyższych dziedzin i umożliwia ich komentowanie.
  • GEODETA (Magazyn Geoinformacyjny) ukazuje się od czerwca 1995 roku i jest największym oraz najbardziej popularnym polskim miesięcznikiem prezentującym aktualne zagadnienia z zakresu: geodezji, kartografii, katastru, GIS-u, fotogrametrii i teledetekcji, nawigacji satelitarnej itp.
  • GEODETA cyfrowy to elektroniczna wersja tradycyjnego wydania miesięcznika. W serwisie egeodeta24.pl można zamawiać zarówno prenumeratę, jak i pojedynczne wydania

Zespół redakcyjny

  • Katarzyna Pakuła-Kwiecińska (redaktor naczelny)
  • Anna Wardziak (sekretarz redakcji)
  • Jerzy Przywara
  • Bożena Baranek (szefowa Działu Prenumeraty)
  • Jerzy Królikowski (redaktor prowadzący Geoforum.pl)
  • Damian Czekaj
  • Bogdan Grzechnik

Kontakt

Geodeta Sp. z o.o.
02-541 Warszawa,
ul. Narbutta 40/20
tel. (22) 849-41-63, 646-87-44
redakcja@geoforum.pl
prześlij newsa

Prenumerata
prenumerata@geoforum.pl
b.baranek@geoforum.pl
Reklama
k.kwiecinska@geoforum.pl

facebook twitter Instagram RSS