Plan Gdańska z lat 1866–1869, znany jako Plan Buhsego, powstał jako narzędzie nowoczesnego zarządzania miastem w okresie intensywnej modernizacji Gdańska. Był pierwszym w państwie pruskim spójnym planem całego zwartego obszaru miejskiego, wydanym publicznie w tak precyzyjnej w skali (1:1000). Wyznaczył tym samym nowy standard kartografii miejskiej. Do dziś pozostaje bezcennym źródłem dla badań nad historią Gdańska.
Przez dziesięciolecia plan funkcjonował głównie w postaci czarno-białych odbitek drukowanych. Tymczasem w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN zachował się jego czystorys – komplet ręcznie rysowanych i barwionych arkuszy, zawierających bogatszą warstwę informacji. Składa się on z osiemnastu arkuszy, odpowiadających osiemnastu sekcjom miasta. Wykonano je na wysokiej jakości papierze, przystosowanym do precyzyjnego rysunku i malowania farbami wodnymi. Plany zawierają liczne detale nieobecne w wersji drukowanej, m.in. elementy fortyfikacji, sieci wodno-kanalizacyjnej, oświetlenia ulicznego oraz wyraźniej oznaczone obiekty publiczne.
Do przechowywania planu już w XIX wieku zaprojektowano specjalną szafę z wysuwanymi platformami, która umożliwiała wygodny i bezpieczny dostęp do arkuszy. Z biegiem lat stan planu wyraźnie pogorszył się – kolory wyblakły, powierzchnia pokryła się zabrudzeniami, pojawiły się liczne uszkodzenia. Jednym z głównych celów renowacji było przywrócenie jego czytelności przy jednoczesnym zachowaniu szlachetnej patyny czasu.
Prace obejmowały m.in. oczyszczanie, odkwaszanie, wzmocnienie papieru oraz punktowy retusz warstwy rysunkowej. Po konserwacji arkusze zeskanowano w wysokiej rozdzielczości, a następnie scalono wszystkie sekcje w jeden obraz miasta. Połączony plan został dodatkowo skorygowany geometrycznie i osadzony w układzie współrzędnych, co umożliwiło jego zestawianie ze współczesnymi mapami w miejskim systemie geogdansk.pl. Dzięki temu ponad 150-letni dokument stał się nowoczesnym i ogólnodostępnym narzędziem badawczym.
Scalony plan można pobrać TUTAJ.
Efektem projektu jest wydanie faksymile wszystkich arkuszy w skali 1:1, uzupełnione o plan scalony oraz książeczkę „Wokół Planu Buhsego” z opracowaniami Katarzyny Wojtczak, Zofii Maciakowskiej oraz Jarosława Zulewskiego. Zasadniczy nakład przygotowano w formie teczki z mapami składanymi, równolegle opracowano też edycję specjalną w większej teczce z arkuszami nieskładanymi. Dobór papieru, oprawy i technologii druku podporządkowano idei połączenia funkcjonalności z wysokimi walorami estetycznymi.
Publikacja „Wokół Planu Buhsego” dostępna jest także w wersji cyfrowej. Można ją pobrać TUTAJ.
