wiadomościmapa firmprenumeratareklamakontaktciasteczka
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
reklama
strona główna rss
PRENUMERATA TRADYCYJNAPRENUMERATA CYFROWA
blog


reklama
reklama

Instrumenty

- część 1 z 4 » »»


Pierwsze narzędzia

Historia narzędzi i instrumentów pomiarowych sięga starożytności. Z przekazów wiadomo, że Babilończycy i Egipcjanie używali do tego celu sznurów i nieskomplikowanych drewnianych przyrządów. Ci drudzy około 1500 lat p.n.e. stosowali gnomon – zegar słoneczny. Okres kultury helleńskiej i śródziemnomorskiej zaowocował już wieloma odkryciami i pracami naukowymi, których świadectwa przetrwały do naszych czasów. Wówczas narodziły się podstawy geometrii, początki teorii liczb, rachunku całkowego, różniczkowego i trygonometrii. Za tym poszły pierwsze zastosowania, co miało odzwierciedlenie w geodezji. Grecy posługiwali się już nie tylko sznurem pomiarowym czy gnomonem, ale i dioptrią, prostą krzyżakową węgielnicą umożliwiającą wyznaczanie kąta prostego oraz astrolabium. Archimedesowi przypisuje się autorstwo licznika służącego do pomiaru przebytej drogi. Wiadomo, że posługiwali się nim Rzymianie w czasie sporządzania map drogowych (przedstawił go ćwierć wieku p.n.e. Witruwiusz Pollio w swym traktacie o architekturze).

 geodezja

Gnomon

Od czasów Cesarstwa Rzymskiego przez następne tysiąclecie w geodezji, podobnie jak i w innych dziedzinach, niewiele się działo. W drugiej połowie IV wieku naszej ery zaczął się okres „wędrówki ludów”. Nastąpił rozpad cesarstwa na wschodnie i zachodnie (ok. 404 r. n.e.). To drugie wkrótce w wyniku inwazji plemion germańskich upadło (476 r. n.e.). W Europie zaczął kształtować się nowy podział polityczny. Mimo iż w wiekach od VIII do XI

centrum naukowe przeniosło się do świata arabskiego, a w Europie za sprawą Karola Wielkiego (VIII w.) nastąpiło ożywienie intelektualne (zakładanie szkół przykościelnych), to praktycznie do przełomu XV i XVI wieku nie odnotowano wielkich odkryć, które pchnęłyby naukę na nowe tory. Poza dziełami Al-Khwarizmiego (ok. 780-850) i Leonardo Pisano, Fibonacciego (1170-1250) z matematyki, Rogera Bacona (ok. 1214-92), biskupa Roberta Grosseteste’a (ok. 1175-1253) i Erazma Ciołka, Vitello (ok. 1230-?) z optyki czy traktatem o magnetyzmie Pierre de Maricourta (Piotra Pielgrzyma) z trzynastego wieku do czasów Gutenberga trudno znaleźć prace mające większe znaczenie nie tylko dla rozwoju geodezji.

 geodezja

Laska Jakuba

Średniowiecze przyniosło więc nieliczne „geodezyjne” rozwiązania. Na przełomie XII i XIII wieku Flavio Gioia z Amalfi pod Neapolem upowszechnił w żeglarstwie chiński wynalazek – kompas, a w 1342 r. Levi ben Gerson (1288-1344) zbudował laskę Jakuba – proste narzędzie, które służyło zarówno do pomiarów astronomicznych, jak i geodezyjnych. Spuścizną po okresie arabskiej dominacji są natomiast niektóre terminy używane do dzisiaj w geodezji (np. alidada czy azymut).


Kątomierz Diggensa

Znaczne ożywienie zaczęło się w drugiej połowie XV wieku. Wtedy to upada cesarstwo bizantyjskie, Johannes Gutenberg (1396-1468) wymyśla druk, Krzysztof Kolumb odkrywa Amerykę, swe arcydzieła tworzy Leonardo da Vinci (1452-1519), a Hartmann Schedel (1440-1514) publikuje monumentalną ilustrowaną kronikę ówczesnego świata.

 geodezja

Hartmann Schedel, Widok Nysy

Niedługo potem, w 1517 r. Marcin Luter ogłasza 95 tez, które dają początek reformacji. Europa budzi się ze średniowiecznego letargu.

W geodezji jednym z pierwszych świadectw nadejścia nowych czasów było zmierzenie długości stopnia przez Jeana Fernela. Wykorzystał on do tego celu licznik przytwierdzony do koła powozu, rozwiązanie, jak już wspomniano, znane w czasach rzymskich. Pojawia się goniometr (poprzednik teodolitu), narzędzie składające się z dwóch współosiowych walców z podziałem wygrawerowanym na dolnym z nich i przeziernikami w górnym, służące do pomiaru kątów poziomych. Prawdopodobnie pierwszym przyrządem umożliwiającym pomiar zarówno kątów poziomych, jak i pionowych było „polimetrum” zbudowane w 1512 r. przez znanego kartografa Martina Waldseemuellera (1475-1522). Następnie Leonard Digges (1520-71) skonstruował (1571) kątomierz według własnego pomysłu (nazwany przez niego „theodolitus”) – proste przeziernikowe urządzenie służące do mierzenia kątów poziomych i pionowych.

 geodezja

Instrument Diggesa wg „Pantometrii” Thomasa Diggesa (syna Leonarda)

Nad podobnym instrumentem głowili się także inni. Kilkadziesiąt lat przed Diggesem Gemma Frisius zasugerował zbudowanie instrumentu, w którym połączono by kompas z astrolabium. Według tej idei w 1612 r. inny Holender parający się geodezją – Jan Pieterszoon Dou (1573-1635) zaprojektował instrument z dwiema parami przezierników umieszczonych na alidadzie. Przyrząd nazywano „kołem holenderskim”. Wydaje się, że najbliższe teodolitowi było jednak rozwiązanie zaproponowane w 1576 r. przez znanego niemieckiego wytwórcę Joshua Habermehla, w którym instrument uzbrojono w kompas i umieszczono, co istotne, na trójnogim statywie. Przyrząd Diggesa, uważanego za twórcę teodolitu, przez długi czas określano jako „common theodolet” (zwykły/prosty teodolit) w odróżnieniu od instrumentów wytwarzanych na początku XVIII wieku w Londynie, które posiadały dwa koła podziałowe: poziome i pionowe, a na pionowym montowano lunetę.

część 1 z 4
1 2 3 4 » »»



dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl



reklama
reklama





2009 created by BRTSOFT.com
© 2005-2017 Geodeta Sp. z o.o.
mapa stronyprenumeratareklamakontakt