wiadomościmapa firmprenumeratareklamakontaktciasteczka
Najnowsze wydarzenia z dziedziny geodezji, nawigacji satelitarnej, GIS, katastru, teledetekcji, kartografii. Nowości rynkowe, technologiczne, prawne, wydawnicze. Konferencje, targi, administracja.
reklama
strona główna rss
PRENUMERATA TRADYCYJNAPRENUMERATA CYFROWA
film
Wysokorozdzielcze wideo z satelity SkySat-1
blog
NAWI

NAWI
DRONY DLA GEODETY

DRONY DLA GEODETY
BENTLEY GEOMAGAZYN

BENTLEY GEOMAGAZYN
TACHIMETRY

TACHIMETRY
SKANOWANIE LASEROWE

SKANOWANIE LASEROWE


reklama
reklama

Okres międzywojenny

- «« « część 3 z 3



Polsko-rumuńską granicę państwową, podzieloną na trzy sekcje, wytyczono za pomocą wbicia na całej jej długości, z wyjątkiem 50-kilometrowej partii Czeremoszu i Prutu, żeliwnych słupów granicznych podobnego wzoru jak na granicy polsko-łotewskiej. 570 słupów głównych i 2140 słupów pośrednich.

Spośród słupów granicznych wspólnych (oznaczenie pojedyncze, znak graniczny stał na linii granicy), słupy główne zaopatrzone były w godła obu państw, zaś słupy pośrednie w duże litery początkowe Polski i Rumunii: P i R. W przypadku, gdy granica przebiegała szerszymi jarami, w terenie bagnistym, rowami bądź biegiem wód wspólnych dla obu państw, linię graniczną oznaczono słupami podwójnymi ustawionymi naprzeciw siebie. Słupy główne i pośrednie ustawione na tych odcinkach, zaopatrzone były tylko w godło lub literę początkową tego państwa, na obszarze którego się znajdowały.

Oprócz godła lub pierwszej litery nazwy odnośnego państwa, każdy słup zaopatrzony był w swój kolejny numer i cyfry „1927”. Cyfry te oznaczały rok rozpoczęcia zasłupienia (wytknięcia) granicy. Poza tym słupy główne posiadały dodatkowo numer sekcji. Do oznaczenia przebiegu granicy służyły również kopce i tabliczki żelazne przytwierdzone na mostach granicznych przerzuconych nad wodami stanowiącymi granicę.
Oba państwa zobowiązane były do oczyszczenia z zarośli na swoim obszarze pasa, biegnącego wzdłuż granicy, o szerokości 2 metrów. Służyło to utrzymaniu widzialności przebiegu linii granicznej.

Akty prawne (wybór):
– Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Rumunii, dotycząca ochrony, konserwacji i odbudowy słupów granicznych i innych znaków służących do oznaczania linii granicznej, podpisana w Bukareszcie 17 maja 1935 r., Dz.U. Nr 2, poz. 19, z roku 1935;
– Końcowy Protokół delimitacyjny między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Rumunii, podpisany w Bukareszcie 17 maja 1935 r., Dz.U. Nr 3, poz. 27, z roku 1937.



Granica z Czechosłowacją

Granica polsko-czechosłowacka została ustalona traktatowo poprzez: traktat wersalski, traktat w Saint Germain, traktat w Trianon i rozstrzygnięcia międzysojuszniczej Rady Ambasadorów. Jednakże od początku istnienia między tymi państwami dochodziło do konfliktów wokół kilku spornych terenów: Śląska Cieszyńskiego, Orawy i Spiszu. W okresie międzywojennym granica z Czechosłowacją rozpoczynała swój bieg na szczycie Stóg w Karpatach Marmaroskich (styk granic Polski-Czechosłowacji i Rumunii), następnie biegła około 500 km na północny zachód grzbietem Karpat, dalej przez Muszynę, doliną Popradu, dochodziła do Pienin. Ten odcinek granicy pokrywał się z dawną granicą między Galicją i Węgrami. Dalej biegła doliną Dunajca, wzdłuż doliny Białki i idąc głównym grzbietem Tatr osiągała dolinę Orawy, którą przecinała, i dalej przez Chyżne, Babią Górę, Pilsko, Wielką Raczę dochodziła do Zwardonia, poczym po przejściu przez Czantorię Wielką dochodziła do doliny rzeki Olzy nieopodal Cieszyna, które to miasto dzieliła na dwie części, kończąc swój bieg na Odrze w pobliżu ujścia do niej rzeki Olzy.

Wspomniane wyżej sporne tereny Śląska Cieszyńskiego, Orawy i Spiszu podzielone zostały arbitralnie przez Radę Ambasadorów w lipcu 1920 roku, przy czym w Spiszu konflikt trwał jeszcze do czasu ustalenia ostatecznego przebiegu granicy w 1924 roku.


Podczas wytyczania liczącej 984 km granicy komisja graniczna musiała wykonać trudną do wyobrażenia pracę w niedostępnym terenie. Na podzielonej na trzydzieści sekcji granicy posadowiono 33 tzw. słupy początkowe, 1305 słupów głównych i 11 235 słupów pośrednich. Czynności triangulacyjne wymagały zbudowania 618 wież trójnożnych, ostrosłupowych lub innych znaków. Znaki graniczne wykonano z granitu, andezytu, a w niektórych przypadkach z gresu.

Słupy początkowe rozpoczynały każdą sekcję. Były to bloki kamienne o bokach 30x30 cm i wystające ponad grunt na wysokość jednego metra. Cechą charakterystyczną tych znaków było to, iż oprócz oznaczeń literowych graniczących państw – P dla Polski i splecionych liter ČS dla Czechosłowacji, wykute były również ich herby. Po stronie polskiej orzeł według wzoru z 1919 roku, a po stronie czechosłowackiej czeski lew z herbem Słowacji na piersi. Ponadto pod literami umieszczono daty. I tak, pod literą P - 1923 rzadziej 1924, a pod ČS - 1920. Każda sekcja oznaczona była kolejną liczbą rzymską.

Monolit rozpoczynający sekcję I na górze Stóg (styk granic Polski-Czechosłowacji i Rumunii) był odmiennego wzoru. Wykonano go w formie walca o wysokości 1 metra (z podstawą) i średnicy 35 centymetrów. Na jego boku widniał, oprócz wspomnianych wyżej herbów, również herb Królestwa Rumunii.
Słupy główne dzieliły sekcje na odcinki. Ustawiono je w charakterystycznych punktach terenu. Były mniejsze od początkowych, wykonane zostały z bloków kamiennych o bokach 25x25 cm, miały wysokość ponad grunt 75 cm. Na przeciwległych bokach każdego znaku wykuto literowy symbol graniczących państw – P dla Polski i ČS dla Czechosłowacji. Kolejne odcinki ponumerowano liczbami arabskimi.
Słupy pośrednie wyznaczały dokładny przebieg linii granicznej. Ich ilość była różna w zależności od warunków terenowych.

Opisane wyżej znaki graniczne były znakami wspólnymi, to znaczy, że każdy z nich ustawiony został na linii granicy, granica przebiega przez nie. W przypadkach, gdy granica biegła wzdłuż cieków wodnych czy też wspólnych dróg na początku tych odcinków, w zależności od potrzeb, stosowano podwójne lub nawet potrójne znaki graniczne.
Oprócz omówionych wzorów słupów granicznych na granicy tej spotkać można było jeszcze znaki graniczne o odmiennym wyglądzie. Umieszczono je w miejscach przecięcia granicy przez linie kolejowe. Na przykład w Zwardoniu znajdował się, postawiony na wysokiej podmurówce, półtorametrowy, kamienny monolit o przekroju kwadratowym. Na boku skierowanym ku Polsce wyryty był napis RZECZ/POSPOLITA / POLSKA, a na sąsiednim ČESKO/SLOVENSKA / REPUBLIKA. W innym miejscu, nieopodal Chochołowa, do dnia dzisiejszego możemy oglądać ponad dwu metrowej wysokości monolit o przekroju prostokątnym. Na jego przeciwległych bokach umieszczone są, wpisane w okrąg, litery - P i ČS. Pod nimi wykuto rok 1920.

Na przełomie lat 1938 i 1939 dochodzi do wydarzeń, które zmieniły mapę Europy Środkowej. Po układzie monachijskim, w październiku 1938 roku Niemcy zajmują Sudety. W tym samym czasie wojska polskie wkraczają na Zaolzie, Orawę i Spisz. Dotychczasowa polsko-czechosłowacka granica o długości 984 km została wydłużona o kolejne 24 kilometry. W marcu 1939 roku powstaje niepodległa Republika Słowacka, w rzeczywistości kraj ten uzależniony jest od III Rzeszy. W tym samym czasie wschodnie tereny Słowacji, tzw. Ruś Zakarpacka, zostają zajęte przez Węgry. Przez krótki okres, do wybuchu II wojny światowej, Polska graniczy z tym państwem.
Trójstyk granic Polski-Słowacji i Węgier znajdował się na północnym stoku bieszczadzkiego szczytu Czerenin. Oznaczenie tego punktu dokonali już Niemcy po zajęciu Polski we wrześniu 1939 roku.
Wybuch II wojny światowej pociąga za sobą wymazanie Polski z mapy Europy. Od pierwszych dni wojny agresorzy usuwają symbole państwa polskiego. W wielu miejscach granicy polsko-niemieckiej, polsko-czechosłowackiej czy też z ZSRR wyrywane są znaki graniczne. Ze słupów polsko-czechosłowackich skuwa się herby państwowe. W miejscu polskiego orła pojawia się litera D – Deutschland. Tylko w trudno dostępnych miejscach wojnę przetrwają pojedyncze przedwojenne znaki graniczne. Inne, pełnią zupełnie nowe role…

Akty prawne (wybór):
– Traktat pokoju między mocarstwami sprzymierzonymi i skojarzonymi i Niemcami, podpisany w Wersalu dnia 28 czerwca 1919r., Dz.U. Nr 35, poz. 200, z roku 1920;
– Traktat pokoju między państwami sprzymierzonymi i stowarzyszonych i Austrii, podpisany w ST. Germain-en-Laye dnia 10 września 1919r.;
– Traktat pokoju między państwami sprzymierzonymi i stowarzyszonymi a Węgrami oraz Protokół i Deklaracja, podpisany w Trianon 4 czerwca 1920 r.


Bibliografia:

– P. Eberhardt, Polska i jej granice. Z historii polskiej geografii politycznej. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2004;
– G. Kosmala, Granica reliktowa. Dom wydawniczy Duet, Toruń 2003;
– H. M. Kula, Polska Straż Graniczna w latach 1928-1939. Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994;
– J. Prochwicz, Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, Warszawa 2003;
– ?. J?kabsons, Latvijas un Polijas robeža 1919-1939 gad?. Tekst polski: http://www.wyklady.ekpu.
lublin.pl/wyklady/jekabsons/jekabsonsw3.htm;
– Nasza granica wschodnia (Wywiad z Prezesem Delegacji Polskiej), w: Świat, Pismo tygodniowe ilustrowane, nr 4, z dn. 27 stycznia 1923 r., Warszawa;
– Z nad granicy polsko-radzieckiej, w: Świat, Pismo tygodniowe ilustrowane, nr 13, z dn. 31 marca 1923 r., Warszawa;
– Jak wytyczano karpacką granicę, w: Almanach Karpacki Płaj, nr 33, Oficyna Wydawnicza “Rewasz”, Warszawa 2006;
– Nasza bezkrwawa granica, w: Na szerokim świecie, Kurjer tygodniowy w obrazach i słowie, nr 24 (39), 9 czerwca 1929, Kraków.

Opracował: Bogusław Tomaszewski, luty 2011
Przedruk za zgodą Komendy Głównej Straży Granicznej i Muzem Polskich Formacji Granicznych

część 3 z 3
«« « 1 2 3



dodaj komentarz

KOMENTARZE Komentarze są wyłącznie opiniami osób je zamieszczających i nie odzwierciedlają stanowiska redakcji Geoforum. Zabrania się zamieszczania linków i adresów stron internetowych, reklam oraz tekstów wulgarnych, oszczerczych, rasistowskich, szerzących nienawiść, zawierających groźby i innych, które mogą być sprzeczne z prawem. W przypadku niezachowania powyższych reguł oraz elementarnych zasad kultury wypowiedzi administrator zastrzega sobie prawo do kasowania całych wpisów. Użytkownik portalu Geoforum.pl ponosi wyłączną odpowiedzialność za zamieszczane przez siebie komentarze, w szczególności jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenie praw lub dóbr osób trzecich oraz szkody wynikłe z tego tytułu.

komentarze menu_text_pl



reklama
reklama





2009 created by BRTSOFT.com
© 2005-2017 Geodeta Sp. z o.o.
mapa stronyprenumeratareklamakontakt